#

Thursday, November 15, 2018

нэргүй шүлэг

Хүрэл хүрэл уулс хөндөлдөн хүрлийнэ
Хөндөлдөж суусан хөх өвгөд минь амилна.
Хөврөн хөврөх үүлс эртний жимээр хөвнө
Хүрч чадалгүй алдсан чиний алчуур сэвэлзэнэ
Хөв хөх салхин ч хуучин янзаар дүнгэнэнэ.
Хүрэн толгойн сүүдрийг аялахуй сэр сэрхийнэ
Хүмүүний үр нэгтээ санахуй бүхэн адил мөнөөр авч
Хөндүүр зүрхний угт харин нэгэн аялгуу солигджээ.

# # Read more! #

Monday, December 18, 2017

МӨНГӨНИЙ МӨН ЧАНАР...

"Бүх зүйлийг мөнгөөр худалдан авч болдог болго. Хайр дурлал, эх орон, эцэг эх, ёс суртхуун, шударга ёсыг хүртэл... мөнгөөр сольдог болго. Тэгсэн цагт бүгд мөнгөний эрхшээлд орох болно. Мөнгө хамгийн хүчтэй нь болно. Гэхдээ түүнээс хүчтэй нь бас бий. Тэр бол тэр бүхнийг эрхшээж буй мөнгийг эзэмшигч... Мөнгө бүхнийг дийлж байна гэдэг чинь түүнийг эзэмшигч бүхнийг дийлж буй хэрэг. Өөр бусад бүхэн бол мөнгөний өмнө юу ч биш. Өөр бусад нь бүгдээрээ зүгээр л сохор зоосны төлөө биеэ худалдахаар ирээд өмнө чинь шарвалзаж буй янхан адил болно. Тэгээд тэднийг тэр өндрөөс хараад, бахтайгаар тавлан инээгээрэй.
Тэр цагт мөнгийг эзэмшигч хамгийн адгийн урвагч байсан ч хамгийн үнэнч нь болж харагдана. Хамгийн өрөвдөх сэтгэлгүй шулаач, алуурчин байсан ч тэр хамгийн ариун нандин, өгөөмөр нь болж харагдана. Хамгийн ёс суртхуунгүй, бүдүүлэг, эрээгүй нь байсан ч тэр хамгийн нандин сайхан нь болж харагдах болно. Бүр хамгийн тэнэг нь байсан ч тэр бүхнээс өндөрт, жинхэнэ аугаа нь болно.
Мөнгөний аугаа их хүч нь ийм юм.
Тиймээс мөнгийг тахин шүтүүлж, бүхнийг аажмаар мөнгөний боол, уяаны гөлөг болго. Тэгээд хожмоо мөнгөний эзний өлмий дор шарвалзан хэвтэж байхад нь "Алив ээ, та нарын өнөөх аугаа сайхан нандин сэтгэл, эрхэм дээд ёс суртхуун чинь хаана байна. Үнэн ёс, шударга журам чинь хаана байна" гэж асуугаад, юу гэхийг нь сонсоорой. Тэд хариуд нь юу хэлнэ гээч. Би урьдчилаад хэльчихье. Эдгээр асуултуудын хариуд "Мөнгө, тэр бүгд чинь мөнгө л юм байна шүү дээ" гэж хэлнэ. Өөрөөр хэлэхгүй. Яагаад гэвэл тэдэнд тийм тохиолдолд өөр хэлэх үг байхгүй юм.
Мөнгө тийм л хүчтэй. Тэгэхээр мөнгийг эзэмшигч бол бүхнийг эзэмшигч, бүхнийг чадагч бурхан. Өөр бурхан гэж байхгүй. Үнэмшихгүй бол хайгаад үзэхгүй юу, мөргөөд, залбираад үзээрэй дээ. Мөнгийг эзэмшигч бүхнийг няц гишгэх болно. Мөнгийг хэн ч идэж чаддаггүй, харин бүгдийг идэж чаддагтаа мөнгөний аугаа их хүчин чадал нь оршиж байдаг юм."
Бид хэрвээ өнөөдөр явж буй зам мөрөө эргэж эс харваас яг ийм агуулгатай ертөнц рүү хөл тавьж байгаа шүү. Тэгээд мөнгөний эзэнд оосорлуулсныхаа дараа гасалж гангинаад хэрэггүй юм. Тэр мөнгөний эзэд цаламаа аль хэдийнэ бидний зүг, Монгол Улсын зүг хаячихсан шүү.

# # Read more! #

Sunday, December 17, 2017

Зүгээр л би гунигтай байна

Зүгээр л би гунигтай байна. 
Мөстэй кола хэмээн хашгирах хүүгийн хоолой сөөнгө
Мөрнөөс нь ундаатай том хайрцаг дүүжлээстэй, 
Түмэн амьтныг царайчилж, аргадан бүлтэгнэсээр 
Түгжрэлд гацсан машинуудыг сүлжин, өдөржин холхино.
Түнжгэр толгой нь аагим наранд харлаж, хөлс нь урсана
Төвөгшөөж зарим нь хаалттай цонхны цаанаас хялайна.
Мөс нь хайлж бүлээсээд, ааг нь хэдийнэ гарчихсан ч
Мөнөөх хөвүүн "Мөстэй кола" гэж хашгирсаар явж одох..
Түнжгэр толгойтой жаахан тэр хөвүүн хүзүүндээ дөнгөтэй
Түмэн олон харин ялаа үргээх мэт сэжиглэнгүй өнгөрөх
Зүгээр л би гунигтай байна.
.
Зүгээр л би гунигтай байна.
Зөрж өнгөрсөн хөгшин гэмшсэн аймхай нүдтэй, 
Зөндөө их, бүр цээжний гүнээсээ санаа алдах нь цочим 
Зөөж яваа савтай усныхаа хүндэд ч биш байх
Зүтгэж ядан, тэсэж ядан яваа амьдралынхаа ачаанд 
Зүрх нь туйлдаж, итгэл нь мөхөж, тамир нь шавхагдаад
Зөв нь буруудаж, буруу нь зөвдсөн бүхний төлөө
Зүгээр л бүхний өмнө өөрийн эрхгүй бэмбэгнэн чичирч
Зөвхөн өөрийгөө л буруутган, яллан байх шиг...
Гэмшил дүүрэн тэр харцыг хальт хараад өнгөрөх
Гэртээ дэлгэцээр улс төрчийн хэнэггүй гөлгөр царайг харах
Зүгээр л би гунигтай байна

# # Read more! #

Thursday, December 17, 2015

Саруул ухаантны дунд ганцаар мунхаг галзуу явах
Сайн буясад нь өчүүхэн дэм үгүй ч нэгэн биеийн зорго буюу
Мунхаг галзуусийн дунд харин ганцаар саруул гэгээн явах
Муу бүхний ачааг үүрэн зовох ч, буман төрлийн буян буюу

# # Read more! #

Monday, December 14, 2015

Зүүдний хорвоо


Эрдэнэ олж баяжих ба
Эрлэгт очиж үгүйрэх,
Эвлэж, салах бүгдээрээ
Эндүү сэтгэл төдийхөн.

Ноён хутагт Данзанравжаа


Хүмүүс гүн нойронд автаастай. Энэ нойр биеийн биш, дотоод ахуйн нойр. Хэдийгээр хөдөлж, ажиллаж, бодож төсөөлөх боловч хүний амьдрал турш зүүд нойр үргэлжилсээр байдаг. Сэрүүн тунгалаг агшин даанч ховор. Далан жилийн амьдралд нь сэрүүн агшин долоо байвал их юм. Хүн робот шиг амьдардаг. Маш дадмаг механик атлаа ухамсар сэрэхүй үгүй. Эндээс л бүх зовлон зүдүүр үүсдэг. Хүний бүх зовлон түүний зүүд нойрны бүтээл.

Юун түрүүнд энэ зүүд нойроо ойлгох учиртай. Зэн буюу бясалгалын зам мөр бол уг нойроос сэрэх чармайлт юм. Хүний амьдрал хоёр төвшинтэй. Эхнийх нь мөн чанарын, удаах нь тохиолдлын. Мөн чанар төрдөггүй, үхдэггүй. Харин тохиолдлын хорвоо төрж, нөгчдөг. Мөн чанар үүрдийн бол тохиолдлын амьдрал зуурдын. Бид тохиолдлын юмст хэт автаж, мөн чанараа умартдаг. Эд хөрөнгө, мөнгө төгрөг, гэр бүл, холбоо сүлбээ бүхэн зуурдын бөгөөд бидний мөн чанарт хамаагүй. Өнөө үед хүмүүс зуурдын юмст улам бүр уягдаж, ижил дасал болжээ. Та нар явахдаа бүхнийг орхиод явна шүү дээ. Энэ дэлхийг эзэлсэн хаан ч бай гар хоосон буцна. Төрөхөөс өмнө байсан, нөгчсөний дараа байх жинхэнэ дүрээ тань гэж Зэн хэлдэг. Төрөл, үхэл хоёрын дунд өөрийн дүр төрх гэж бодож байгаа бүхэн чинь зуурдынх юм шүү.

Ийм нэг жүүд онигоо сонссон юм. Унтамхай хүний тухай. Угтаа бол хүн бүхний тухай:

Тэр хүн үргэлж нойрмоглож явдаг байлаа. Гэрт, гадаа, үдэшлэг цэнгүүн, хурал цуглаан, сүм, театр, гудамжинд хаа ч бай, суугаа, зогсоо ямар ч байрлалаар унтаж орхино.

Нэгэн удаа мань эр гэртээ дуг нойрондоо дугжирч байлаа. Нойрон дунд аянга нүргэлж, ор нь хөдлөх шиг болжээ. Гадаа дуу цахилгаантай бороо орж байна даа гэж унтаагаараа бодоод, хөвөн хөнжилдөө улам шургав. Нойрон дундаа юмсыг хөрвүүлж тайлбарладгийг чи юу эс андах вэ. Сэрүүлэг дуугарч байхад өөрийгөө сүмд байгаагаар харж, сүмийн хонх дуугарч байна гэж зүүдлэх жишээтэй. Энэ бол нойроо хамгаалах гэсэн сэтгэхүйн заль.

Залуу тийнхүү дугжирсаар сэртэл хачин хоосон оргив. Дэргэд эхнэр нь ч алга, ор нь ч алга, хөвөн хөнжил нь ч алга. Цонхоор харах гэсэн чинь цонх байдаггүй. Шатаар доош гүйх гэтэл шат байдаггүй. Хаалгаар гаръя гэтэл хаалга нь ч бас алга. “Туслаарай!” гэж орилох гэтэл дуу гарах агаар ч байдаггүй. Бүх юм алга болчихжээ. Юу болсныг ойлгохгүй, гайхшаа баран хэсэг алмайрснаа “За, за, зүгээр унтдаг юм бил үү?” гэсэн бодол төрөв. Гэтэл дээр нь унтаж хэвтэх газар дэлхий ч байхгүйг харлаа. Тэр агшинд мань эр хуруугаа гозойлгож, “Унтаж байх хооронд дэлхий сөнөчихсөн юм биш үү? Унтаж байсан тулдаа мэнд үлдэж...” гэсэн санаа цахив.

Тэгснээ үймэрч эхэллээ: “Дэлхий байхгүй бол би одоо яах юм бэ? Ажилдаа яаж явах вэ? Амь зуулгын мөнгөө яаж олох вэ? Тэр тусам одоо үед амьдралын өртөг ийм өндөр, сагс өндөг хорин доллар хүрчихсэн үед... Эхнэр ядахдаа хааччихваа? Дэлхийтэй цуг, хармаанд байсан цалинтай минь хамт алга болчихлоо гэж үү? Тэр хүүхэн ч хүйтэн загнаж байна даа.”

Нэг өдөр дэлхий гэнэт алга болчихвол та нар ч бас иймэрхүү бодолд автсаар байх вий. Сагс өндөгний үнэ, ажил алба, мөнгө төгрөг, эхнэр... Өөр бодох юм та нарт байдаггүй. Ертөнц хэдийнээ алга болчихсон байхад дадал болсон бодол үргэлжилсээр байна.

“Унтъя гэвэл одоо яадаг юм билээ? Хөлөө жийх газар ч алга. Нуруу чилбэл хаанаа хэвтэж амраах вэ? Дэлгүүр дэх дутуу ажлаа яаж гүйцээнэ ээ? Шил юм уумаар санагдвал хаанаасаа олох уу?” гэхчлэн түмэн өнгийн бодолд дарагджээ.

Ийм юм байх уу даа гэж эргэлзэх байх. Эрт, орой нэгэн өдөр хүн бүхэнд ийм зүйл тохиолдоно. Хүн бүхэн үхдэг. Гэв гэнэт бүх ертөнц замхарч, өөр хэмжээсэнд ордог. Зөвхөн гадар хүрээгээ мэддэг хүн бүр ийм бэрхшээлд орно. Үхэл дунд хүрээ алга болж, төв рүүгээ чи шидэгдэнэ. Гэтэл чи төвийнхөө хэлийг мэддэггүй, түүнийг огт ойлгодоггүй. Тэр чамд зүгээр л эл хуль, эзгүй хоосон санагдана.

Манай баатар шалдан гуя болоод, юу хийхээ мэдэхгүй гайхширч зогссоноо: “Чөтгөр аваг. Ямар ч ертөнц байхгүй хэрэг үү? Тэрүүгээр ер нь яадийм. Арилбал арилна л биз. Зүгээр сайхан цаг нөгчөөе. Явж кино үзье.” Гэвч ертөнцтэй цуг кино ч алга болсныг сэхээрлээ. “Ээ, тэнгэр минь, юу болоод байна даа? Би ямар золгүй юм бэ? Хэрэв чанга хурхирч унтсан бол өөрийгөө сонсоод сэрэхгүй юү? Тэгсэн бол бусад бүх юмтай цуг алга болох байж дээ. Одоо яана аа? Өглөө ганц дүнз шар айраг уудаг сан. Хаанаас олох вэ? Эхнэр хааччихваа? Арай надаас зугтчихаагүй байгаа? Олбол чамд үзүүлээд өгнө дөө! Ингэхэд цаг хэд болж байгаа юм бол?”

Тийнхүү үглээд цагаа харах гэтэл цаг нь алга. “Хоёр доллараар авсан цаг шүү дээ” гэж санагалзав. “Дэлхий ертөнц арилаа л биз. Над падлийгүй. Харин цаг алга болчихдог нь юув дээ. Дахиад шинийг авъя гэвэл хоёр доллар шүү дээ... За байз, хаанаас ганц шил пиво олох вэ? Эхнэр яачихваа? ... Би ингээд орь ганцаараа үлдлээ гэж үү? Ээ халаг, ийм гай зовлонд унах гэж?”

Хөөрхий эр гасалж, толгойгоо шаах гэтэл толгой нь байдаггүй, торох барих юу ч олдсонгүй...

Энэ бол хүний сэтгэхүй хэрхэн ажилладаг тухай үлгэр. Та нар өөрсдийн төсөөллөөр ертөнцийг бүтээдэг. Хэзээ нэгэн цагт алдуурч одох зүйлст ижил дасал болон ээнэгшдэг. Тийм болохоор Дорнын арш нар хорвоо ертөнцийг “илбэ” буюу Маяа гэж хэлдэг. Энэ нь жинхэнэ ертөнц биш, харин та нарын зүүд нойрноос бүтсэн хуурмаг ертөнц гэсэн үг...

Улам мөн чанарлаг болж, зуурдын амьдралаас ангижир. Үүрдийнх л үнэн, зуурдын бүхэн хуурмаг болохыг санаж яв. Зуурдын юмстай ижилсэх хэрэггүй, зүгээр л ажигла. “Миний”, “минийх” гэдэг тоглоом үнэхээр утгагүй, тэгсэн мөртлөө хүний амьдралыг бүхэлд нь хамардаг. Энэ дэлхийд чи хоосон ирсэн, явахдаа хоосон буцна. Дэлхий ертөнц чамайг ирэхээс өмнө байсан, явсан хойно ч байх болно. Өмчилж буй алт эрдэнэ, алмааз чулуу чинь өмнө байсан шигээ эндээ үлдэнэ. Тэд чамайг санах ч үгүй. Өмчилж явааг чинь өнөө ч бас анзаарахгүй.

Юмстай ижилсэхээ болиод эхэлбэл эрт, орой нэгэн цагт чи мөн чанартаа нэвтэрнэ. Энэ бол ангижралын утга. Ангижрал нь хорвоо ертөнцөөс зугтаж, Хималайд юм уу сүм хийдэд бүгэхийн нэр биш. Хаашаа ч явсан нөгөө л сэтгэлээ өвөрлөж явдаг. Энд байхдаа эхнэр хүүхэд, орон гэрээ өмчилж байсан бол тэнд очоод сүм хийд, шашин суртлыг өмчилнө. “Минийх” гэсэн үзэл хэвээрээ болохоор дүндээ дүн.

Ангижралын жинхэнэ утга бол: Хаана ч байсан юмсыг орхих шаардлагагүй, учир нь анхнаасаа чи тэднийг эзэгнээгүй. Хэрэв үнэхээр эзэгнэж байсан бол орхиж хаях нь утга учиртай. Угаасаа чинийх биш зүйлийг яаж орхих билээ? Юуг ч эзэгнэж чадахгүйгээ мэдэх нь жинхэнэ огоорол юм. Сайндаа л чи юмсыг ашиглаж болох, түүнд талархах учиртай. Харин эзэгнэж чадахгүй. Тиймээс өмчийг биш, өмчирхөх сэтгэлээс салах нь ангижрал юм. Зэнгийн хэлдгээр төрөлх дүрээ танихын нэр.

 “A Sudden Clash of Thunder” - Ошо
П.БАДРАЛ

# # Read more! #

Thursday, November 5, 2015

ОРГИЛ ӨНДРИЙГ САНААШРАХУЙ


Агдаж багтарсан үй олны дунд амь тэмцэн, гайхаш тасран
Алхам бүрд бачимдал, хяслаант дажины орилоон сонсогдохуй дор
Алс уулын цасан хялмаант халил цагаан оргилыг 
Аяа, амгалан зөвхөн тэнд л буй хэмээн эрхгүй санааширнам...
.
Цасан хуйларч, шуурга нижигнэн буй за, тэнд
Цахилах аянгын нүргээн дор аадар асгарч буй за, тэнд
Нарны гэрэл дураар наадах тэнд 
Навчис хийсэн хийсэвч үл хүрэх буй за, тэнд
.
Худал хуурмаг үгүй буй тэнд, хатуу бөгөөд гашуун үнэн л бий
Хувьчхан мунхаглал үгүй буй, эрэмгий хурц л зөвхөн бий
Атаа хорсол, жөтөөрхөл үгүй билээ тэнд, асралт сэтгэл л бий
Амь тэмцсэн тэчьяадал ч үгүй тэнд алдар нэр, гавьяа ч хэрэггүй буй
.
Жавар хялайж эр тэвчээр шалгах тэр халил оргилд
Хорсол, доромжлол хийгээд мунхаг бүхэн үл тэснэм
Салхин исгэрч, хүч зориг шавхах тэнд 
Хоосон ихэмсэглэл, бардамнал хийгээд өчүүхэн бүхэн хийсэн одном
.
Оргил өндрийн цавчим элгэнд нь омголон бүргэд үүрээ заснам
Оготно зурамхан мэт оор цоорхон дор үл харагднам
Орь ганцаардал нь харин эрхэмсэгээр чимнэм түүнийг
Орчлонгоос халихдаа ч энгүүн хийгээд идэрхэг золбоолог байнам тэнд...
.
Хөлчүүрхэж, анд минь хэмээн хэн ч тэнд дотносдоггүй,
Хөөрхий минь, тэр минь гэж хэн ч тэнд өрөвдөлт дуугаар гоншигнодоггүй 
Хөхрөгч тэнгэрт, хязгаар үгүйд тэмүүлэгч гэж харин мэргэд шивнэнэ
Хүй олны бачимдалт хашгираан, түүний цуурай, алга ташилт ч үл хүрнэм тэнд...
.
Оргил өндрөөс зөвхөн оргил өндөр л ихэмсэгээр харагдах буй за,
Оргилд өндөрт зөвхөн орь ганцаардал л эрхэмсэгээр орших буй за,
Оргил өндрөөс зөвхөн орчлонгийн аугаа нь гайхам нээгдэх буй за
Оргил өндөр өөд зөвхөн осолгүй үнэн зоригтнууд л тэмүүлэх буй за,
.
Цасан хуйларч, мөнхөд гялтагнах оргил гэгч
Цайлган тэнэгийн үл мэдэх, хувь дутах оршихуй...
Өршөөл үгүй шударга хууль тэнд буй учир
Өнөд зүрх сэтгэлийн минь орь хүслэн болдог буй за...
2015.11.03
.

# # Read more! #

Saturday, October 3, 2015

Хайку

Хоосорсон ч муу үүргэвч минь
Учиргүй хүнд санагдах нь
Хол аяны төгсгөл буюу...
2015.7.27

# # Read more! #